Lao động nước ngoài kỹ thuật cao ở Việt Nam

Lao động
nước ngoài kỹ thuật cao ở Việt Nam ngày càng đông đảo và làm mất đi nhiều cơ
hội của lao động Việt Nam ngay trên sân nhà.





Tại xưởng
đóng tàu của Strategic Marine ở Bà Rịa-Vũng Tàu (Phương Nguyễn)


Ông Flemming Divad:

• "Về trình
  độ, tôi tin chắc rằng người Việt Nam không hề thua kém người nước ngoài.
  Tuy nhiên, đôi khi làm việc với người Việt Nam, tôi không hiểu họ..."
  

Lao động kỹ thuật cao: thua ngay trên sân nhà


Xã hội ngày
càng phát triển, do vậy, việc Việt Nam ngày càng thu hút nhiều lao động nước
ngoài là một xu thế tất yếu.


Thống kê của
Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cho thấy năm 2007, 49,9% trong tổng số lao
động nước ngoài làm việc tại Việt Nam chỉ có trình độ cao đẳng trở xuống. Trong
đó người nước ngoài làm quản lý chỉ chiếm 31,8%; lao động làm chuyên gia kỹ
thuật chiếm 41,2% và lao động khác chiếm 27%.


Trước đây,
nhà nước còn có quy định rất rõ ràng về phần trăm lao động nước ngoài trong
thành phần mỗi doanh nghiệp không được quá 3%. Tuy nhiên, quy định này đã bị dỡ
bỏ. Nếu nhìn một cách tích cực thì động thái này sẽ tạo ra một sân chơi công
bằng cho cả lực lượng lao động trong và ngoài nước. Mặt trái của nó phần nào
thu hẹp thị trường lao động đối với lao động kỹ thuật cao trong nước và làm phình
to ‘miếng bánh’ cho lao động nước ngoài.


Khi mới thâm
nhập vào thị trường Việt Nam, các doanh nghiệp nước ngoài có xu thế mang theo
một đội ngũ nhân lực của mình. Đây là những người đã có nhiều kinh nghiệm và
đáng tin cậy, những người sẽ đi những bước đầu tiên và đặt nền móng vững chắc
cho doanh nghiệp nước ngoài khi còn ‘chân ướt chân ráo’ ở mảnh đất hình chữ S.
Do vậy, họ luôn là những người có trình độ chuyên môn rất cao và nắm giữ các
chức vụ quan trọng. Sau đó thì tùy vào chiến lược phát triển kinh doanh lâu dài
của dự án/doanh nghiệp mà thành phần nhân sự sẽ có ít nhiều sự thay đổi.


Ví dụ như dự
án của tập đoàn viễn thông Ericsson ở Việt Nam với HT Mobile (trước đây) mà sau
này đổi tên thành Vietnam Mobile. Đây là hợp đồng lớn nhất của Ericsson tại Việt
Nam nói riêng và cả khu vực Đông Nam Á nói chung với tổng trị giá lên tới 450
triệu USD trong vòng ba năm. Theo đó, Ericsson sẽ triển khai và vận hành mạng
viễn thông di động Vietnam Mobile trên toàn quốc. Dự án này được ký kết từ
tháng 8 năm 2008 và dù sau một thời gian dài ở Việt Nam, số lượng lao động nước
ngoài trong thành phần dự án vẫn rất đông. Số lao động kỹ thuật cao nước ngoài
này không chỉ nắm giữ các vị trí quản lý mà ngay cả những vị trí như kỹ sư và
chuyên gia kỹ thuật. Đáng lưu ý là lực lượng lao động nước ngoài kỹ thuật cao
này lại không chỉ tới từ những quốc gia Tây Âu, Úc hay Mỹ mà có không ít lao
động đến từ các quốc gia trong khu vực như Singapore, Malaysia, Philippines và
thậm chí là cả Sri Lanka. Đây chắc chắn không phải là một tín hiệu vui cho lao
động trình độ cao trong nước bởi Việt Nam đang thua ngay trên sân nhà.


Thái độ và kỹ năng làm việc


Rõ ràng là
khi thuê các lao động nước ngoài sang Việt Nam làm việc, các doanh nghiệp/dự án
sẽ phải chi trả nhiều hơn hẳn so với việc thuê một lao động Việt Nam cùng trình
độ: tiền lương - thuế thu nhập cao hơn, tiền nhà ở, các dịch vụ bảo hiểm kèm
theo và cả một chế độ nghỉ phép đặc biệt dành cho các lao động này. Tuy nhiên,
điều gì khiến các doanh nghiệp/dự án vẫn sẵn sàng chấp nhận những khoản chênh
lệch đáng kể này?


Ông Flemming
Divad, Giám đốc Tiếp thị và Kinh doanh phụ trách dự án viễn thông của Ericsson
và Vietnam Mobile, cho biết: “Về trình độ, tôi tin chắc rằng người Việt Nam
không hề thua kém người nước ngoài. Tuy nhiên, đôi khi làm việc với người Việt
Nam, tôi không hiểu họ. Ví dụ như khi có chuyện, nếu là người nước ngoài thì họ
sẽ thẳng thắn cho tôi biết để từ đó còn có cách giải quyết. Trong khi người
Việt Nam thì hầu như lúc nào cũng bảo tôi yên tâm và để thời gian trôi qua khi mà
vấn đề không thể giải quyết được ở thẩm quyền của họ. Ban lãnh đạo chỉ được
thông báo vào những phút cuối cùng. Đôi khi họ không dám chịu trách nhiệm và
đưa ra quyết định hay tiếng nói của mình. Chính vì vậy mà họ rất khó tiến xa
trong sự nghiệp.”


Ngược lại, ở
xưởng của Strategic Marine tại tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu thì trong số hơn 1.100 cán
bộ công nhân viên duy chỉ có bảy người nước ngoài nắm giữ những chức vụ điều
hành chủ chốt.


Khi được hỏi
tại sao Strategic Marine lại không tuyển thêm nhiều lao động người nước ngoài
có tay nghề cao làm việc thì ông Mark Schiller, Giám đốc phụ trách chi nhánh
tại Việt Nam của công ty, cho biết: “Khi xưởng mới được thành lập ở Việt Nam,
chúng tôi có rất đông lao động nước ngoài nhưng cho tới thời điểm hiện tại, con
số đó dừng lại ở bảy người. Tôi không nhận thấy có quá nhiều sự khác biệt giữa
lao động nước ngoài và lao động Việt Nam. Người Việt Nam có rất nhiều khả năng
và họ cũng rất nhiệt tình làm việc, vậy thì tại sao không? Tuy nhiên, khi mới
thành lập, chúng tôi cũng đã phải nỗ lực rất nhiều để xây dựng nên văn hóa công
ty. Tôi nghĩ đây là điều quan trọng nhất. Một khi mô hình đã được định hướng
thì guồng máy cứ thế vận hành.”


Như vậy, nếu
ai đó nói rằng rất nhiều doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam và than phiền
rằng lao động trong nước không đủ khả năng đảm nhận những chức vụ quan trọng
thì phần nhiều là do thái độ và kỹ năng làm việc của người Việt. Vô hình trung,
Việt Nam đang tự nhường ‘phần bánh ngon lành nhất’ cho những người bên ngoài và
chấp nhận những vị trí thấp hơn nhưng ‘nhàn’ hơn.


Hi vọng nào?


Hiện tại,
nhà nước vẫn trong cảnh ‘tay không bắt giặc’ - một khi chưa có bộ luật quản lý
lao động nước ngoài ở Việt Nam thì tất cả vẫn còn đang rất ngổn ngang. Việt Nam
mới chỉ có đôi ba nghị định để quản lý lao động nước ngoài. Trong kỳ chất vấn
Quốc hội vừa qua, vấn đề quản lý lao động nước ngoài ở Việt Nam cũng được thẳng
thắn đưa ra với Bộ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Trần Thị Kim Ngân.
Đây được xem như là một tín hiệu khả quan cho thị trường lao động trong nước.


Việc lao
động Việt Nam đang thua trên sân nhà chỉ là vấn đề nhất thời bởi điều cốt lõi
là trình độ thì lao động Việt Nam không hề thua kém. Tuy nhiên về kỹ năng làm
việc thì Việt Nam vẫn còn nhiều thời gian để đào tạo. Đó là chưa kể đến đây là
thời điểm một lực lượng lớn những du học sinh Việt Nam đã tiếp nhận nền giáo
dục tiên tiến nước ngoài trở về nước. Họ vừa là những người có trình độ, vừa
được trang bị những kỹ năng cần thiết đủ sức cạnh tranh với lao động nước ngoài
ở Việt Nam.